POMPONII MELAE
DE SITU ORBIS
LIBER III.
CAP. V. - Scythia.
Inde Asiae confinia, nisi urbe perpetuae nives sedent et intolerabilis rigor, Scythici populi incolunt, fere omnes etiam in unum [Belcae] appellati. In Asiatico litore primi Hyperborei, super Aquilonem Rhipaeosque montes , sub ipso siderum cardine jacent; ubi sol non quotidie, ut nobis, sed primum verno aequinoctio exortus, auctumnali demum occidit; et ideo sex mensibus dies, et totidem aliis nox usque continua est. Terra augusta; aprica, per se ferticilis: cultores justissimi, et diutius quam ulli mortalium, et beatius, vivunt: quippe, festo semper otio laeti, non bella novêre, non jurgia; sacris operati, maxime Apollinis; quorum primitias Delon misisse, initio per virgines suas, deinde per populos, subinde tradentes ulterioribus, moremque eum diu, et donec vitio gentium temeratus est, servâsse referuntur. Habitant lucos silvasque; et, ubi eos vivendi satietas magis quam taedium cepit, hilares, redimiti sertis, semet ipsi in pelagus ex certâ ruper praecipites dant. Id eis funus eximium est. Mare Caspium, ut angusto, ita longo etiam freto, primum terras, quasi fluvius, irrumpit: atque, ubi recto alveo influxit, in tres sinus diffunditur; contra os ipsum in Hyrcanum, ad sinistram in Scythicum, ad dextram in eum, quem proprie et totius nomine Caspium appellant; omne atrox, saevum, sine portubus, procellis undique expostium, ac belluis magis quam caetera refertum, et ideo minus navigabile. Ad introëuntium dextram, Scythae Nomades freti litoribus insident. Intus sunt ad Caspium sinum Caspii, et Amazones, sed quas Sauromatidas appellant; ad Hyrcanum Albani, et Moschi, et Hyrcani; in Scythico Amardi, et Paesicae, et jam ad fretum Derbices. Multi in eo sinu magni parvique amnes fluunt: sed qui famam habent, ex Cerauniis montibus uno alveo descendit, duobus exit in Caspium, Rha: Araxes, Tauri latere demissus, quoad campos Armeniae secat, labitur placidus et silens, neque, in utram partem eat, quamquam intuearis, manifestus: cum in asperiora devenit, hinc atque illinc rupibus pressus, et quanto angustior, tanto magis pernix, frangit se subinde ad opposita cautium; atque, ob id, ingenti cum murmure sonansque devolvitur, adeo citus, ut, quâ ex praecipiti in subjecta casurus est, non declinet statim undam, sed ultra quam canalem habet, evehat, plus jugeris spatio sublimis, et aquis pendentibus semet ipse sine alveo ferens: deinde ubi incurvus arcuatoque amne descendit, fit tranquillus; iterumque per campos, tacitus et vix fluens, in id litus elabitur. Cyrus et Cambyses, ex radicibus Coraxici montis vicinis fontibus editi, et in diversa abeunt; perque Iberas et Hyrcanos diu et multum distantibus alveis defluunt; post, non longe a mari eodem lacu accepti, in Hyrcanum sinum uno ore perveniunt. Iaxartes et Oxos per deserta Scythiae ex Sugdianorum regionibus in Scythicum exeunt; ille suo fonte grandis; hic incursu aliorum grandior, et aliquandiu ad Occasum ab Oriente excurrens, juxta Dahas primum inflectitur; cursuque ad Septemtrionem converso, inter Amardos et Paesicas os aperit. Silvae alia quoque dira animalia, verum et tigres ferunt, utique Hyrcania; saevum ferarum genus, et usque eo pernix, ut illis longe quoque progressum equitem consequi, nec tantum semel, sed aliquoties etiam, cursu unde coeperit subinde repetito, solitum et facile sit. Causa ex eo est, quod, ubi ille interceptos earum catulos citus coepit avehere, et rabiem approprinquamtium astu frustraturus, unum de pluribus omisit; hae projectum excipiunt, et ad cubilia sua referunt; rursumque et saepius remeant, atque idem efficiunt, donec ad frequentiora, quam adire audeant, profugus raptor evadat. Ultra Caspium sinum quidnam esset, ambiguum aliquamdiu fuit; idemne Oceanus, an tellus infesta frigoribus, sine ambitu ac sine fine projecta. Sed, praeter physicos Homerumque, qui universum Orbem mari circumfusum esse dixerunt, Cornelius Nepos, ut recentior auctoritate, sic certior; testem autem rei Q. Metellum Celerem adjicit, eumque ita retulisse commemorat: Cum Galliae proconsule praeesset, Indos quosdam a rege [Suevorum] dono sibi datos; unde in eas terras devenissent requirendo, cognôsse, vi tempestatum ex Indicis aequoribus abreptos, emensosque quae intererant, tandem in Germaniae litora exiise. Restat ergo pelagus; sed reliqua lateris ejusdem assiduo gelu durantur, et ideo deserta sunt.